ÇAĞDAŞ KÜRT TİYATROSUNDA YENİ BİR SOLUK: “ŞANOYA ROJA AZADİ”(1991)

"Ulusal varlığı sistemli bir çabayla ortadan kaldırılmaya çalışılan Kürt halkının kültürü de, buna paralele olarak yoğun bir asimilasyona tabi tutuluyor. Kültürümüzün, bu yoğun asimilasyon politikaları sonucu yeterince gelişemememiş dallarından biri de Kürt Tiyatrosu. Kürt Tiyatrosu, teknik anlamda yeterince gelişememiş olsa da, işlevsel olarak halkımızın mücadelesinde hak ettiği yeri almaya aday olduğunu gösteriyor.

                Sömürgeci güçlerin her türden baskılarına rağmen halkımız diline, kültürüne ve tüm ulusal değerlerine sahip çıkarak ulusal değerlerine yaşatmaya çalışıyor ve geleceğe taşıma yönünde gerek metropollerde, gerek ülkemizde aktif çalışmalar yapıyor.

                Bu tür çabaların bir örneği, geçtiğimiz günlerde “Roja Azadi Tiyatrosu” tarafından İstanbul’da Kürtçe olarak sergilenen Dawiya Dehaq adlı oyundu. Amatör insanlardan kurulu Roja Azadi Tiyatrosu’nun kadrosu yaklaşık 20 kişiden oluşuyor. Amaçlarının, çağdaş Kürt Tiyatrosu üzerine çalışmalar yaparak Kürt kültürüne katkıda bulunmanın yanında, Kürt halkı üzerindeki baskıları işleyerek insanları duyarlı kılmak olduğunu belirten ve yaklaşık 1 yıldan beri çalışmalarını sürdüren Roja Azadi Tiyatrosu oyuncuları; Kürtçe ve Türkçe oyunlar üzerine yeni çalışmalarının olduğunu, bu çalışmaları önümüzdeki günlerde sergilemeyi düşündüklerini belirtiyorlar.

                Roja Azadi Tiyatrosu’nun 17 Ağustos’ta Küçükçekmece HEP İlçe Binası’nda sergilediği Dawiya Dehaq (Dehak’ın Sonu) adlı oyunu yaklaşık 500 kişi izledi. Oyun; 2603 yıl önce efsanevi Kürt kişiliği demirci Kawe’nin, zorba kral Dehaq’ın saltanatını yerle bir etmesiyle halkın baskıdan ve zulümden kurtulduğu günü anlatıyor. Yani oyun, 21 mart Newroz Bayramı’nın öyküsü.

                7 bölümden oluşan oyun, Kemal BURKAY tarafından Kürtçe ve Türkçe olmak üzere iki dilde yazılmış. Ayrıca aynı oyun, kitapçık olarak DENG Yayınları arasında yayınlanmış. Oyunun müziğini; söylediği Kürtçe ve Türkçe parçalarla kitleleri coşturan, Kürt halkını tüm önemli günlerinde yalnız bırakmayan “Koma Denge Azadi” yapmış. Kostüm ve dekor ise Roja Azadi Tiyatrosu’na ait.

                Daha önce değişik bölgelerde Türkçe olarak oynanan oyunun ilk kez Kürtçe olarak oynanan oyunun ilk kez Kürtçe olarak sergilenmesi, ayrıca oyuna olan ilgiyi artırdı.

                Oyundan önce bir konuşma yapan Roja Azadi Tiyatrosu sözcüsü şu noktalara özellikle vurgu yaptı: “Aradan 2603 yıl geçse de, kılık ve biçim değiştirse de Dehaq’lar bu gün de vardır. Bu günün Dehaq’ları sömürü güçler, Kawe’leri ise özgürlük ateşini fabrikalarda, tarlalarda, alanlarda yükseltenlerdir. Kısacası, halkın devrimci mücadelesini dile getirenlerdir.”

                Oyun başladıktan kısa bir süre sonra elektriklerin kesilmesine rağmen, oyunlarını mum ışığında sergileyen Roja Azadi Tiyatrosu oyuncuları, izleyicilerin büyük beğenisini kazandı. Koma Denge Azadi’nin, seyircilerle birlikte söylediği Kürtçe marşlarla oyun coşkulu bir biçimde sona erdi." 
  
                                                                                                           

Teatroya Ajît-Prop

Teatroya Ajît-Prop: (Elm. Agit-Prop; Fr. Theatre d’agit-prop; Îng. Agit-prop Theatre) Teatroya agît-prop, (ji agitatsiya-propaganda ya Russi, dimînê ser propaganda û agitasyon ê (harkirin)) formeka animasyona teatroyê ye. Ji bo ku hişmendiya guhdêr ya li ser rewşa politik an jî civakî kûrtir bike hatiye çêkirin. Ew forme pişti şovreşa Rusya yê, 1917 a, derket holê, û nexasim li Yekîtiya Sovyetan û Elmanya yê di navbera salên 1919 û 1932-33 pêşket. Form û istikrazên (peyvên ku ji zimanekî din hatine girtin) şanoya agit-prop, wek naveroka wê zû zû digihure. Li gor kevneşopiya çandî, ji yek welatî hetanî welatekî din cudatî hene. Gelek caran “agitator-propagandist” (harker-propagandaker), her çi qas bi awayekî rexneyî be jî, xebatên xwe li ser bingehên wek komediya dell”art, sirk an jî melodrama lidardixin. Ji ber ku populer in, û ji bo naverokên nû şêweyekê amade dikin, şêweyên duhem yên wekî sîrk an pantomîm pir biquwet û bandor in. Dema lîstik yekî zor aloz û bi lehengan ve tijikirî be jî, ew ji xwe re pîlanekî hînker ku formeka agît-prop ê ya “sofistike”ye berhemên Brecht mînakên wê yên herî baş in) jî bi heman prensîpên hêsan ve rû bi rû dimîne. “Rojnameya zindî” nuçeyan bi awayekî rexnegirî pêşkêşdike, û kirde yê hereketê derdixe ser sehnê. “Revûyekî” polîtîk, ku bi kêm hejmarên dramatîzekirî û “flaşên nû” pêkhatî, gelek caran dibe xet a lîstika agît-prop. Komeke çîrokbêj an jî stranbêjan tên cem hev, û slogan û dersên politîk telkîn dikin. Dema agît-prop tê sirûşkirin an jî herektên avant-garde (Futurîzm, konstruktivism) sirûş dike huner jî dikeve nav lîstikê. Herwiha demên ku agît-prop artîstên mîna Mayakovsky, Meyerhold, Wolf, Brecht, Piscator mobîliîze dike jî huner dikeve nav lîstikê.